1

ॐ विष्णो॒र्नुकं॑ वी॒र्या॑णि॒ प्रवो॑चं॒ यः पार्थि॑वानि विम॒मे रजां॑सि॒ यो अस्क॑भाय॒दुत्त॑रं स॒धस्थं॑ विचक्रमा॒णस्त्रे॒धोरु॑गा॒यो । विष्णो॑र॒राट॑मसि॒ विष्णोः᳚ पृ॒ष्ठम॑सि॒ विष्णोः॒ श्नप्त्रे᳚स्थो॒ विष्णो॒स्स्यूर॑सि॒ विष्णो᳚र्ध्रु॒वम॑सि वैष्ण॒वम॑सि॒ विष्ण॑वे त्वा ॥ १

oṃ viṣṇo̱rnuka̍ṃ vī̱ryā̍ṇi̱ pravo̍ca̱ṃ yaḥ pārthi̍vāni vima̱me rajāgṃ̍si̱ yo aska̍bhāya̱dutta̍ragṃ sa̱dhastha̍ṃ vicakramā̱ṇastre̱dhoru̍gā̱yo । viṣṇo̍ra̱rāṭa̍masi̱ viṣṇo̎ḥ pṛ̱ṣṭhama̍si̱ viṣṇo̱ḥ śnaptre̎stho̱ viṣṇo̱ssyūra̍si̱ viṣṇo̎rdhru̱vama̍si vaiṣṇa̱vama̍si̱ viṣṇa̍ve tvā ॥ 1

Viṣṇus Heldentaten will ich nun verkünden: der die irdischen Räume ausgemessen, der den oberen gemeinsamen Wohnsitz gestützt hat, dreifach ausschreitend, der Weitschreitende. – Du (Opfergerät) bist Viṣṇus Stirn, du bist Viṣṇus Rücken, du bist an Viṣṇus Backen, du bist Viṣṇus Naht, du bist Viṣṇus Festes, du bist das Viṣṇu-Gehörige: dich (berühre ich) für Viṣṇu.

Oṃ: heiliger Urlaut (avy.). Viṣṇor: Viṣṇus, des Durchdringenden (m. 6/1). Nu: nun, jetzt (avy.). Kaṃ: wohl, ja (Verstärkungspartikel) (avy.). Vīryāṇi: die Heldentaten, Krafttaten (n. 2/3). Pra: hervor (Präverb zu vocam) (avy.). Vocaṃ: ich will verkünden (Aorist-Injunktiv, pra-√vac) (luṅ I/1). Yaḥ: der, welcher (m. 1/1). Pārthivāni: die irdischen (Räume) (n. 2/3). Vimame: er hat ausgemessen (Perfekt, vi-√mā) (liṭ III/1). Rajāgṃsi: die Räume, Luftregionen (n. 2/3). Yo: der, welcher (m. 1/1). Askabhāyad: er hat gestützt, befestigt (Imperfekt) (laṅ III/1). Uttaragṃ: den oberen (n. 2/1). Sadhasthaṃ: den gemeinsamen Sitz, Wohnsitz (n. 2/1). Vicakramāṇas: ausschreitend (Partizip Medium, vi-√kram) (m. 1/1). Tredhā: dreifach (avy.). Urugāyo: der Weitschreitende (Beiname Viṣṇus) (m. 1/1). Viṣṇo: Viṣṇus (m. 6/1). Arāṭam: die Stirn (n. 1/1). Asi: du bist (laṭ II/1). Viṣṇoḥ: Viṣṇus (m. 6/1). Pṛṣṭham: der Rücken (n. 1/1). Asi: du bist (laṭ II/1). Viṣṇoḥ: Viṣṇus (m. 6/1). Śnaptre: an den Backen, Kinnbacken (n. 7/1). Stho: befindlich, stehend (m. 1/1). Viṣṇos: Viṣṇus (m. 6/1). Syūr: die Naht (f. 1/1). Asi: du bist (laṭ II/1). Viṣṇor: Viṣṇus (m. 6/1). Dhruvam: das Feste, Beständige (n. 1/1). Asi: du bist (laṭ II/1). Vaiṣṇavam: das Viṣṇu-Gehörige (n. 1/1). Asi: du bist (laṭ II/1). Viṣṇave: für Viṣṇu (m. 4/1). Tvā: dich (2/1).

Ṛgveda 1.154.1; Taittirīya Saṃhitā 1.2.13

2

तद॑स्य प्रि॒यम॒भिपाथो॑ अश्याम् । नरो॒ यत्र॑ देव॒यवो॒ मद॑न्ति । उ॒रु॒क्र॒मस्य॒ स हि बन्धु॑रि॒त्था । विष्णोः᳚ प॒दे प॑र॒मे मध्व॒ उथ्सः॑ । प्रतद्विष्णु॑स्स्तवते वी॒र्या॑य । मृ॒गो न भी॒मः कु॑च॒रो गि॑रि॒ष्ठाः । यस्यो॒रुषु॑ त्रि॒षु वि॒क्रम॑णेषु । अधि॑क्षि॒यन्ति॒ भुव॑नानि॒ विश्वा᳚ । प॒रो मात्र॑या त॒नुवा॑ वृधान । न ते॑ महि॒त्वमन्व॑श्नुवन्ति ॥ २

tada̍sya pri̱yama̱bhipātho̍ aśyām । naro̱ yatra̍ deva̱yavo̱ mada̍nti । u̱ru̱kra̱masya̱ sa hi bandhu̍ri̱tthā । viṣṇo̎ḥ pa̱de pa̍ra̱me madhva̱ uthsa̍ḥ । pratadviṣṇu̍sstavate vī̱ryā̍ya । mṛ̱go na bhī̱maḥ ku̍ca̱ro gi̍ri̱ṣṭhāḥ । yasyo̱ruṣu̍ tri̱ṣu vi̱krama̍ṇeṣu । adhi̍kṣi̱yanti̱ bhuva̍nāni̱ viśvā̎ । pa̱ro mātra̍yā ta̱nuvā̍ vṛdhāna । na te̍ mahi̱tvamanva̍śnuvanti ॥ 2

Möge ich zu seinem geliebten Ort gelangen, wo die gottergebenen Männer sich berauschen; denn so ist die Verwandtschaft des Weitschreitenden: an Viṣṇus höchstem Ort ist der Quell des Honigs. Darum wird Viṣṇu für seine Heldenkraft gepriesen, wie ein furchtbares Wild, das im Gebirge umherstreift, in dessen drei weiten Schritten alle Wesen wohnen. Über jedes Mass hinaus wächst du mit deinem Leib; deine Grösse erreichen sie nicht.

Tad: jenen (n. 2/1). Asya: seinen, von ihm (m. 6/1). Priyam: den geliebten (n. 2/1). Abhi: hin zu (Präverb) (avy.). Pātho: den Ort, die Stätte (den Pfad) (n. 2/1). Aśyām: möge ich erreichen (Optativ, √aś) (vidhiliṅ I/1). Naro: die Männer (m. 1/3). Yatra: wo (avy.). Devayavo: die Gottergebenen (m. 1/3). Madanti: sie berauschen sich, freuen sich (laṭ III/3). Urukramasya: des Weitschreitenden (m. 6/1). Sa: das, jener (m. 1/1). Hi: denn (avy.). Bandhur: die Verwandtschaft, Verbindung (m. 1/1). Itthā: so, in dieser Weise (avy.). Viṣṇoḥ: Viṣṇus (m. 6/1). Pade: am Ort, an der Stätte (am Schritt) (n. 7/1). Parame: am höchsten (n. 7/1). Madhva: des Honigs, des Süssen (n. 6/1). Uthsaḥ: der Quell (m. 1/1). Pra: hervor (Präverb zu stavate) (avy.). Tad: darum, deshalb (avy.). Viṣṇus: Viṣṇu (m. 1/1). Stavate: wird gepriesen, lässt sich preisen (Medium) (laṭ III/1). Vīryāya: für seine Heldenkraft, wegen seiner Heldenkraft (n. 4/1). Mṛgo: ein Wild, Tier (m. 1/1). Na: wie (vedische Vergleichspartikel) (avy.). Bhīmaḥ: furchtbar (m. 1/1). Kucaro: umherstreifend (m. 1/1). Giriṣṭhāḥ: im Gebirge weilend (m. 1/1). Yasya: dessen (m. 6/1). Uruṣu: in den weiten (n. 7/3). Triṣu: in den drei (n. 7/3). Vikramaṇeṣu: in den Schritten (n. 7/3). Adhikṣiyanti: sie wohnen, siedeln (adhi-√kṣi) (laṭ III/3). Bhuvanāni: die Wesen, Welten (n. 1/3). Viśvā: alle (n. 1/3). Paro: über hinaus, jenseits (avy.). Mātrayā: über das Mass (f. 3/1). Tanuvā: mit dem Leib (f. 3/1). Vṛdhāna: wachsend, dich mehrend (Partizip Medium, Vokativ) (m. 8/1). Na: nicht (avy.). Te: deine (6/1). Mahitvam: die Grösse (n. 2/1). Anvaśnuvanti: sie erreichen (anu-√aś) (laṭ III/3).

Ṛgveda 1.154.5; 1.154.2; 7.99.1

3

उ॒भे ते॑ विद्म॒ रज॑सी पृथि॒व्या विष्णो॑ देव॒त्वम् । प॒र॒मस्य॑ विथ्से । विच॑क्रमे पृथि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । क्षेत्रा॑य॒ विष्णु॒र्मनु॑षे दश॒स्यन् । ध्रु॒वासो॑ अस्य की॒रयो॒ जना॑सः । उ॒रु॒क्षि॒तिं सु॒जनि॑माचकार । त्रिर्दे॒वः पृ॑थि॒वीमे॒ष ए॒ताम् । विच॑क्रमे श॒तर्च॑सं महि॒त्वा । प्रविष्णु॑रस्तु त॒वस॒स्तवी॑यान् । त्वे॒षग्घ्य॑स्य॒ स्थवि॑रस्य॒ नाम॑ ॥ ३

u̱bhe te̍ vidma̱ raja̍sī pṛthi̱vyā viṣṇo̍ deva̱tvam । pa̱ra̱masya̍ vithse । vica̍krame pṛthi̱vīme̱ṣa e̱tām । kṣetrā̍ya̱ viṣṇu̱rmanu̍ṣe daśa̱syan । dhru̱vāso̍ asya kī̱rayo̱ janā̍saḥ । u̱ru̱kṣi̱tigṃ su̱jani̍mācakāra । trirde̱vaḥ pṛ̍thi̱vīme̱ṣa e̱tām । vica̍krame śa̱tarca̍saṃ mahi̱tvā । praviṣṇu̍rastu ta̱vasa̱stavī̍yān । tve̱ṣagghya̍sya̱ sthavi̍rasya̱ nāma̍ ॥ 3

Wir kennen deine beiden Räume der Erde, o Viṣṇu; du kennst die höchste Gottheit. Er hat diese Erde durchschritten, um sie dem Menschen als Wohnstatt zu schenken. Fest stehen seine lobsingenden Leute; der Wohlgeborene hat weites Wohnen geschaffen. Dreimal hat dieser Gott diese Erde mit ihren hundert Strahlen durch seine Grösse durchschritten. Viṣṇu sei der Stärkste der Starken, denn furchterregend ist der Name dieses Beständigen.

Ubhe: die beiden (n. 2/2). Te: deine (6/1). Vidma: wir kennen (Perfekt-Präsens √vid) (liṭ I/3). Rajasī: die beiden Räume (n. 2/2). Pṛthivyā: der Erde (f. 6/1). Viṣṇo: o Viṣṇu (m. 8/1). Devatvam: die Gottheit, das Gottsein (n. 2/1). Paramasya: des Höchsten (n. 6/1). Vithse: du kennst (Medium, √vid; = vitse) (laṭ II/1). Vicakrame: er hat durchschritten (Perfekt, vi-√kram) (liṭ III/1). Pṛthivīm: die Erde (f. 2/1). Eṣa: dieser (m. 1/1). Etām: diese (f. 2/1). Kṣetrāya: zur Wohnstatt, zum Feld (n. 4/1). Viṣṇur: Viṣṇu (m. 1/1). Manuṣe: dem Menschen (m. 4/1). Daśasyan: schenkend, gewährend (Partizip) (m. 1/1). Dhruvāso: fest, beständig (m. 1/3). Asya: seine (m. 6/1). Kīrayo: die Sänger, Lobsänger (m. 1/3). Janāsaḥ: die Leute (m. 1/3). Urukṣitigṃ: weites Wohnen, weiten Wohnsitz (f. 2/1). Sujanimā: der Wohlgeborene (m. 1/1). Cakāra: er hat geschaffen (Perfekt, √kṛ) (liṭ III/1). Trir: dreimal (avy.). Devaḥ: der Gott (m. 1/1). Pṛthivīm: die Erde (f. 2/1). Eṣa: dieser (m. 1/1). Etām: diese (f. 2/1). Vicakrame: er hat durchschritten (liṭ III/1). Śatarcasaṃ: die hundertstrahlige (f. 2/1). Mahitvā: durch seine Grösse (n. 3/1). Pra: hervor, voran (avy.). Viṣṇur: Viṣṇu (m. 1/1). Astu: er sei (loṭ III/1). Tavasas: als der Starke, über den Starken (m. 5/1). Tavīyān: der Stärkere (m. 1/1). Tveṣaṃ: furchterregend, glanzvoll (n. 1/1). Hy: denn (avy.). Asya: dieses (m. 6/1). Sthavirasya: des Beständigen, Alten (m. 6/1). Nāma: der Name (n. 1/1).

Ṛgveda 7.99.1; 7.100.4; 7.100.3

4

अतो᳚ दे॒वा अ॑वन्तु नो॒ यतो॒ विष्णु᳚र्विचक्र॒मे । पृ॒थि॒व्यास्स॒प्त धाम॑भिः । इ॒दं विष्णु॒र्विच॑क्रमे त्रे॒धा निद॑धे प॒दम् । समू॑ढमस्य पांसु॒रे । त्रीणि॑ प॒दा विच॑क्रमे॒ विष्णु॑र्गो॒पा अदा᳚भ्यः । ततो॒ धर्मा॑णि धा॒रयन्॑ । विष्णोः॒ कर्मा॑णि पश्यत॒ यतो᳚ व्र॒तानि॑ पस्प॒शे । इन्द्र॑स्य॒ युज्य॒स्सखा᳚ ॥ ४

ato̎ de̱vā a̍vantu no̱ yato̱ viṣṇu̎rvicakra̱me । pṛ̱thi̱vyāssa̱pta dhāma̍bhiḥ । i̱daṃ viṣṇu̱rvica̍krame tre̱dhā nida̍dhe pa̱dam । samū̍ḍhamasya pāgṃsu̱re । trīṇi̍ pa̱dā vica̍krame̱ viṣṇu̍rgo̱pā adā̎bhyaḥ । tato̱ dharmā̍ṇi dhā̱rayan̍ । viṣṇo̱ḥ karmā̍ṇi paśyata̱ yato̎ vra̱tāni̍ paspa̱śe । indra̍sya̱ yujya̱ssakhā̎ ॥ 4

Von dort mögen uns die Götter schützen, von wo Viṣṇu über die sieben Stätten der Erde ausgeschritten ist. Dies hat Viṣṇu durchschritten, dreifach setzte er seinen Fuss nieder; in seinem Staub ist alles geborgen. Drei Schritte tat Viṣṇu, der Hüter, der Untrügliche, und hält von dort die Ordnungen aufrecht. Seht Viṣṇus Werke, durch die er die Gelübde erschaut hat – der verbündete Freund Indras.

Ato: von dort, von da (avy.). Devā: die Götter (m. 1/3). Avantu: mögen schützen, fördern (loṭ III/3). No: uns (2/3). Yato: von wo (avy.). Viṣṇur: Viṣṇu (m. 1/1). Vicakrame: ausgeschritten ist (liṭ III/1). Pṛthivyāḥ: der Erde (f. 6/1). Sapta: sieben (n. 3/3). Dhāmabhiḥ: mit den Stätten, Regionen (n. 3/3). Idaṃ: dies (All) (n. 2/1). Viṣṇur: Viṣṇu (m. 1/1). Vicakrame: hat durchschritten (liṭ III/1). Tredhā: dreifach (avy.). Nidadhe: er setzte nieder (Perfekt Medium, ni-√dhā) (liṭ III/1). Padam: den Fuss, Schritt (n. 2/1). Samūḍham: eingehüllt, geborgen (PPP sam-√vah) (n. 1/1). Asya: seinem (m. 6/1). Pāgṃsure: im Staub (m. 7/1). Trīṇi: drei (n. 2/3). Padā: Schritte (n. 2/3). Vicakrame: hat er getan (ausgeschritten) (liṭ III/1). Viṣṇur: Viṣṇu (m. 1/1). Gopā: der Hüter (m. 1/1). Adābhyaḥ: der Untrügliche, Unbetrügbare (m. 1/1). Tato: von dort, darauf (avy.). Dharmāṇi: die Ordnungen, Gesetze (n. 2/3). Dhārayan: aufrechterhaltend (Partizip Kausativ √dhṛ) (m. 1/1). Viṣṇoḥ: Viṣṇus (m. 6/1). Karmāṇi: die Werke, Taten (n. 2/3). Paśyata: seht! (Imperativ, Präsensstamm paśya-) (loṭ II/3). Yato: durch die, wodurch (avy.). Vratāni: die Gelübde, Satzungen (n. 2/3). Paspaśe: er hat erschaut (Perfekt Medium, √spaś) (liṭ III/1). Indrasya: Indras (m. 6/1). Yujyaḥ: der verbündete, zugehörige (m. 1/1). Sakhā: der Freund (m. 1/1).

Ṛgveda 1.22.16-19

5

तद्विष्णोः᳚ पर॒मं प॒दं सदा॑ पश्यन्ति सू॒रयः॑ । दि॒वीव॒ चक्षु॒रात॑तम् । तद्विप्रा᳚सो विप॒न्यवो᳚ जागृ॒वांस॒स्समि᳚न्धते । विष्णो॒र्यत्प॑र॒मं प॒दम् । पर्या᳚प्त्या॒ अन॑न्तरायाय॒ सर्व॑स्तोमोऽति रा॒त्र उ॑त्त॒म मह॑र्भवति॒ सर्व॒स्याप्त्यै॒ सर्व॑स्य॒ जित्त्यै॒ सर्व॑मे॒व तेना᳚प्नोति॒ सर्वं॑ जयति ॥ ॐ शान्तिः॒ शान्तिः॒ शान्तिः॑ ॥ ५

tadviṣṇo̎ḥ para̱maṃ pa̱dagṃ sadā̍ paśyanti sū̱raya̍ḥ । di̱vīva̱ cakṣu̱rāta̍tam । tadviprā̎so vipa̱nyavo̎ jāgṛ̱vāṃsa̱ssamin̎dhate । viṣṇo̱ryatpa̍ra̱maṃ pa̱dam । paryā̎ptyā̱ ana̍ntarāyāya̱ sarva̍stomo'ti rā̱tra u̍tta̱ma maha̍rbhavati̱ sarva̱syāptya̱i sarva̍sya̱ jittya̱i sarva̍me̱va tenā̎pnoti̱ sarvaṃ̍ jayati ॥ oṃ śānti̱ḥ śānti̱ḥ śānti̍ḥ ॥ 5

Jenen höchsten Ort Viṣṇus schauen die Weisen allezeit, wie ein Auge, das am Himmel ausgespannt ist. Jenen höchsten Ort Viṣṇus entflammen die Begeisterten, die Lobsänger, wachend. – Zur Erfüllung, gegen jedes Hindernis wird das Allopfer (Sarvastoma) am Atirātra zum höchsten Licht (Mahas): zur Erlangung von allem, zum Sieg über alles; durch es erlangt man alles, besiegt man alles. Oṃ Friede, Friede, Friede.

Tad: jenen (n. 2/1). Viṣṇoḥ: Viṣṇus (m. 6/1). Paramaṃ: höchsten (n. 2/1). Padagṃ: den Ort, die Stätte (n. 2/1). Sadā: allezeit, immer (avy.). Paśyanti: sie schauen (laṭ III/3). Sūrayaḥ: die Weisen, Erleuchteten (m. 1/3). Divi: am Himmel (m. 7/1). Iva: wie (avy.). Cakṣur: ein Auge (n. 1/1). Ātatam: ausgespannt (PPP ā-√tan) (n. 1/1). Tad: jenen (n. 2/1). Viprāso: die Begeisterten, die Weisen (m. 1/3). Vipanyavo: die Lobsänger, Bewundernden (m. 1/3). Jāgṛvāṃsas: wachend, die Wachen (m. 1/3). Samindhate: sie entflammen (Medium, sam-√indh) (laṭ III/3). Viṣṇor: Viṣṇus (m. 6/1). Yat: welcher (Ort) (n. 1/1). Paramaṃ: der höchste (n. 1/1). Padam: Ort (n. 1/1). Paryāptyai: zur Erfüllung, zur Vollendung (f. 4/1). Anantarāyāya: zur Hindernislosigkeit (m. 4/1). Sarvastomo: das Allopfer (Stoma mit allen Lobliedern) (m. 1/1). 'tirātra: die Atirātra-Somafeier (Vorderglied) (sam.). Uttamam: das höchste (n. 1/1). Mahar: Licht, Herrlichkeit (die Welt Mahar) (n. 1/1). Bhavati: wird (laṭ III/1). Sarvasya: von allem (n. 6/1). Āptyai: zur Erlangung (f. 4/1). Sarvasya: über alles (n. 6/1). Jityai: zum Sieg (f. 4/1). Sarvam: alles (n. 2/1). Eva: eben, gerade (avy.). Tena: durch es (n. 3/1). Āpnoti: er erlangt (laṭ III/1). Sarvaṃ: alles (n. 2/1). Jayati: er besiegt (laṭ III/1). Oṃ: heiliger Urlaut (avy.). Śāntiḥ: Friede (f. 1/1). Śāntiḥ: Friede (f. 1/1). Śāntiḥ: Friede (f. 1/1).

Ṛgveda 1.22.20-21; Taittirīya Saṃhitā 5.4.12 (Sarvastoma-Passage)