Die Keimsilben des Mahāmṛtyuñjaya
Erstellt:
Das Mahāmṛtyuñjaya-Mantra steht auf dieser Seite als eigener Text: der Tryambaka-Vers, dazu die Sampuṭa-Form, in der er von Keimsilben umschlossen wird. Was dort nicht dabeisteht, ist, woher diese Keimsilben kommen. Sie fallen nicht vom Himmel; das Kursmaterial leitet sie Schritt für Schritt aus dem Silbenalphabet her, und jede Stufe hat ihren eigenen Namen und ihren eigenen Gebrauch.
Dieser Artikel geht diese Kette entlang. Die Herleitung stammt aus dem
PJC-Kursmaterial von Pt. Sanjay Rath (pjc1_i, Kapitel Sṛṣṭi); sie ist
eine bestimmte Auslegungstradition, keine philologische Ableitung, und
wird hier als solche wiedergegeben. Alle Mantras stehen in der
shloka-Datenbank dieser Seite und sind von dort zitiert, nicht aus dem
Gedächtnis abgetippt.
Die beiden Bausteine
Hauṃ entsteht aus zwei Silben, die im Kursmaterial dem Ākāśa-Tattva zugeordnet sind — dem verbindenden Element. Auṃ (औं) trägt das Ākāśa-Tattva der Sonne, ha (ह) das des Mondes. Zusammengezogen ergeben sie हौं, hauṃ. Diese Silbe steht für Sadāśiva, und Sadāśiva ist in der Guru-Hierarchie der Parameṣṭhi Guru — der höchste, über den Dīkṣā-, Vedāṅga-, Parama- und Parātpara-Guru hinaus.
हौं
hauṃ
— shloka-Datenbank,
mantra-sammlung.parameshthi-guru-bija.1
Juṃ entsteht anders. Saṃjīvin heisst „lebendig machend"; das Saṃjīvinī-Bīja gilt als jene Silbe, die den Körper heilen und regenerieren kann. Das Kursmaterial baut sie aus ja (ज), dem Akṣara der Śukra, und uṃ (उं), dem Krūra Agni mit dem Naturell der Sūrya und des fünften Hauses. Daraus wird जुं, juṃ — im Buch auch Ḍamaru genannt, „der Herzschlag".
जुं
juṃ
— shloka-Datenbank,
mantra-sammlung.sanjivani-bija.1
Warum gerade Śukra: Sie beherrscht das zweite und das siebte Haus, beides Makara-Häuser, die den Tod anzeigen können — und ist damit, in dieser Lesart, der Schlüssel, ihn hinauszuzögern. Der Zusammenhang zur Śukra-Legende, die sich um dieses Mantra rankt, steht in einem eigenen Artikel.
Die dritte Silbe
Saḥ (सः) setzt sich aus sa zusammen, der Silbe der Handlung, und dem Visarga aḥ (अः), den Mīna Rāśi trägt. Sie schliesst beide folgenden Mantras ab.
Die Stufenleiter
Aus diesen Bausteinen baut das Kursmaterial vier Mantras, jedes eine Stufe weiter als das vorige.
Sadāśiva-Bīja-Mantra — Praṇava, Sadāśiva-Bīja, Saḥ:
ॐ हौं सः
oṃ hauṃ saḥ
—
mantra-sammlung.sadashiva-bija-mantra.1
Kahola-Mṛtyuñjaya-Bīja-Mantra — dasselbe Muster, aber mit dem Saṃjīvinī-Bīja an der Stelle des Sadāśiva-Bīja. Über Kahola Ṛṣi offenbart:
ॐ जुं सः
oṃ juṃ saḥ
—
mantra-sammlung.kahola-mrtyunjaya-bija.1
Mahāmṛtyuñjaya-Bīja — beide Keimsilben zusammen:
ॐ हौं जुं सः
oṃ hauṃ juṃ saḥ
—
mantra-sammlung.mahamrtyunjaya-bija.1
Die Sampuṭa-Form
Ein Sampuṭa ist ein Mantra, das ein anderes umschliesst: das Bīja steht vorn und hinten, hinten in umgekehrter Reihenfolge. Das Kursmaterial zeigt das an zwei Stellen.
Zum einen am Vedavyāsa-Aṣṭākṣarī, dem achtsilbigen Guru-Mantra. In der Paraṃparā wird der Guru als Vedavyāsa angesprochen — das ist sein Titel, nicht sein Name; er wechselt mit dem Yuga:
व्यां वेदव्यासाय नमः
vyāṃ vedavyāsāya namaḥ
Vyāṃ — Verehrung dem Vedavyāsa!
—
vedavyasa-ashtakshari.1
Umschlossen vom Kahola-Bīja wird daraus das Mṛtyuñjaya-Caturdaśākṣarī, das vierzehnsilbige Mṛtyuñjaya:
ॐ जुं सः व्यां वेदव्यासाय नमः सः जुं ॐ
oṃ juṃ saḥ vyāṃ vedavyāsāya namaḥ saḥ juṃ oṃ
—
vedavyasa-ashtakshari.2
Setzt man statt des Saṃjīvinī-Bīja das Sadāśiva-Bīja ein, bittet man denselben Guru um das Wissen von Sonne und Mond:
ॐ हुं सः व्यां वेदव्यासाय नमः सः हुं ॐ
oṃ huṃ saḥ vyāṃ vedavyāsāya namaḥ saḥ huṃ oṃ
—
vedavyasa-ashtakshari.3
Zum anderen am Tryambaka-Vers selbst. Die Sampuṭa-Form, die auf der Mantra-Seite steht, folgt genau demselben Bauplan: das Mahāmṛtyuñjaya-Bīja vorn, der vedische Vers in der Mitte, das Bīja rückwärts hinten.
Drei Lesarten von Tryambaka, drei Keimsilbengruppen
Das Kapitel legt Tryambaka — das Wort, mit dem der vedische Vers einsetzt — auf drei Weisen aus und ordnet jeder Lesart ein eigenes Trippel von Keimsilben zu. Diese Silben hängen also nicht am Mṛtyuñjaya-Bīja, sondern am Beiwort des Angerufenen.
Erstens als die Tri-Ambikās, die als Icchā-, Jñāna- und Kriyā-Śakti bekannt sind — daher der Name des Eintrags:
ऐं ह्रीं क्लीं
aiṃ hrīṃ klīṃ
—
mantra-sammlung.kriyashakti-bija.1
Zweitens als der Dreiäugige, Trinetra, dessen drei Augen für die drei Feuer stehen — Sūrya, Candra und Agni:
ह्रीं श्रीं क्लीं
hrīṃ śrīṃ klīṃ
—
mantra-sammlung.trinetra-bija.1
Drittens als die drei materiellen Welten Bhū, Bhuva und Svarga Loka. Deren Keimsilben heissen Vyāhṛti:
भूर्भुव स्वः
bhūrbhuva svaḥ
Erde, Luftraum, Himmel.
—
mantra-sammlung.vyahrti-bhurbhuvahsvah.1
Die Vorlage schreibt bhuva ohne Visarga; regulär wäre bhuvaḥ. Der
Wortlaut ist wörtlich übernommen, nicht stillschweigend berichtigt. Die
siebenfache Form derselben Vyāhṛtis steht als
mantra-sammlung.sapta-vyahrti-mantra.
Was hier nicht steht
Die Herleitung der Keimsilben aus dem Silbenalphabet — auṃ + ha → hauṃ, ja + uṃ → juṃ — ist die des Kursmaterials. Sie ist in sich stimmig und folgt der Logik der Tattva-Zuordnungen, die dasselbe Kapitel entwickelt. Eine unabhängige Bestätigung aus der Tantra-Literatur habe ich nicht geprüft; wer sie sucht, müsste bei den Bīja-Kośas ansetzen. Die Namen Ḍamaru für juṃ und Parameṣṭhi Guru für Sadāśiva stammen ebenfalls aus dem Kurstext.
Was zu jedem Mantra sonst noch gehört — Ṛṣi, Chandas, Devatā, Viniyoga, Nyāsa —, steht im Artikel Mantraśāstra.